शोधन व्याख्या: शोधनं शमनं चेति द्विधा तत्रापि लंघन...

शोधन व्याख्या: शोधनं शमनं चेति द्विधा तत्रापि लंघनम् । यदिरयेद्बहिर्दोषान् पञ्चधा ‘शोधन’ च तत्। (वा.सु.14/4) विधी भेदाने लंघन चिकित्सेचे- शोधन आणि शमन असे २ प्रकार होतात. पैकी, शोधन म्हणजे- ‘यत् उदीरयेत बहिः- बहिर्निष्कासयेत् दोषान् शब्दशःअर्थ-प्रकुपित दोषांना शरिराबाहेर काढणे. प्रधान कर्म -परम शोधनौषधि शरिरजानां दोषाणा क्रमेण परमौषधम । बस्तिर्विरेको वमनं । (वा.सु.1/25) ‘वात पित्त कफ’ या शारीर दोषांसाठी क्रमशः ‘बस्ती-विरेचन-वमन’ हे ‘परम शोधन उपाय’ आहेत चरकोक्त पंचकर्म-शिरोविरेचन, वमन, विरेचन, निरुह, अनुवासन पञ्चधा शोधनं च तत्-निरुहो वमनं कायशिरोरेकोऽस्त्रविस्त्रुति:। (वा.सु.14/4) वाग्भटोक्त पंचशोधन कर्म-निरुह, वमन, विरेचन, शिरोविेचन, रक्तमोक्षण येथे चरकोक्त पंचकर्मात-अनुवासन हे कर्म समाविष्ट असल्याने-चरकोक्त पंचकर्म चिकित्सा ही ‘प्रायशःशोधन तसेच शमन’ प्रकारची आहे. परंतु, वाग्भटोक्त पंचशोधन कर्मे ही ‘शोधन’ प्रकारचीच आहेत. स्पष्टीकरण-लंघन चिकित्सा ही अपतर्पण करणारी चिकित्सा आहे आणि शोधन चिकित्सा हा लंघनाचा प्रकार आहे. म्हणजेच, शोधनामध्ये दोषशोधनातून अपतर्पण होणे अपेक्षित आहे. म्हणून, पंचकर्मातील ‘अनुवासन’ व तत्सम संतर्पण करणारे प्रकार शोधनकर्म होत नाहीत. म्हणूनच, पंचशोधनांमध्ये ‘अनुवासन’ कर्माचा उल्लेख नाही.

August 2023

Doctor Name:
Date & Time:
Clinic Contact:
Address:
Service Selected:
Appointment Fee:
Payment mode:

Doctor Name:
Date & Time:
Clinic Contact:
Appointment URL:	Join Link
Service Selected:
Appointment Fee:
Payment mode:

Keywords

Pitta Care Tips for Pune Summer

Mental Fatigue Ayurvedic Treatment in Ghorpadi Pune

Psoriasis (Kitibha Kushtha) causes thick,scaly patches on skin with intense itching and redness. Va...

World Health Day 2026 at AMRUT AYU CARE Ghorpadi Pune

Patient Name:
Age
Gender